O programie
Program dotyczy leczenia ciężkiego niedoboru hormonu wzrostu u dorosłych oraz u młodzieży, która zakończyła już rośnięcie (E23.0). Obejmuje leczenie hormonem wzrostu (somatotropiną), a do programu kwalifikuje Zespół Koordynacyjny powoływany przez Prezesa NFZ.
Kto może się zakwalifikować:
- osoby z objawami niedoboru hormonu wzrostu,
- stężenie IGF-1 poniżej normy lub w jej dolnym zakresie,
- ciężki niedobór potwierdzony testami stymulacyjnymi (jednym lub dwoma, zależnie od rodzaju niedoboru); w niektórych przypadkach niedoczynności przysadki testy nie są wymagane,
- u młodzieży zakończone rośnięcie, czyli wiek kostny powyżej 14 lat u dziewcząt i 16 lat u chłopców,
- brak przeciwwskazań do leczenia, w tym wykluczenie czynnego procesu nowotworowego w badaniach obrazowych.
Somatotropina jest podawana codziennie wieczorem we wstrzyknięciach podskórnych. Po 4–6 tygodniach bada się IGF-1, aby ustalić dawkę, a co 6 miesięcy wykonuje się m.in. pomiary ciała, ciśnienia, badania krwi i ocenę jakości życia. Co 2 lata wykonuje się badanie gęstości kości (DXA). Leczenie trwa do decyzji o wyłączeniu z programu.
Leczenie kończy się m.in. przy ujawnieniu lub nawrocie nowotworu, ciężkich stanach zagrażających życiu, cukrzycy, której nie da się wyrównać, utrzymującym się wysokim IGF-1 mimo najmniejszej dawki, braku poprawy metabolicznej lub braku zgody albo współpracy pacjenta.
Ostateczną decyzję o kwalifikacji podejmuje lekarz w ośrodku realizującym program na podstawie pełnych kryteriów poniżej.
Gdzie się leczyć
Ośrodki w województwie: dolnośląskie (1) · kujawsko-pomorskie (4) · lubelskie (4) · łódzkie (1) · małopolskie (2) · mazowieckie (6) · opolskie (1) · podkarpackie (1) · podlaskie (2) · pomorskie (1) · śląskie (5) · świętokrzyskie (2) · warmińsko-mazurskie (1) · wielkopolskie (1) · zachodniopomorskie (1)
- Klinika pediatrii i nefrologiiul. Waszyngtona 17, 15-274 Białystokbrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. M.C. Skłodowskiej 24A, 15-276 Białystokbrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. Powstańców Warszawy 5, 85-681 Bydgoszczbrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. Marii Skłodowskiej-Curie 9, 85-094 Bydgoszczbrak oczekujących · stan na październik 2026
- Oddział pediatrii, endokrynologii i diabetologiiul. Chodkiewicza 44, 85-667 Bydgoszczbrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. Mariana Smoluchowskiego 17, 80-214 Gdańskbrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. Wybrzeże Armii Krajowej 15, 44-102 Gliwicebrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. Medyków 16, 40-752 Katowicebrak oczekujących · stan na październik 2026
Pokaż pozostałe 25 ośrodków
- ul. Medyków 14, 40-752 Katowicebrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. Artwińskiego 3, 25-734 Kielce1 osoba oczekuje w 1 z 2 miejsc · stan na październik 2026
- ul. Artwińskiego 1, 25-734 Kielcebrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. Botaniczna 3, 31-503 Krakówbrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. Wielicka 265, 30-663 Krakówbrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. dra Kazimierza Jaczewskiego 7, 20-090 Lublinbrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. prof. Antoniego Gębali 6, 20-093 Lublinbrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. dra Kazimierza Jaczewskiego 8, 20-090 Lublinbrak oczekujących · stan na październik 2026
- al. Kraśnicka 100, 20-718 Lublinbrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. Rzgowska 281/289, 93-338 Łódźbrak oczekujących · stan na październik 2026
- Oddział kliniczny okulistycznyul. Żołnierska 18, 10-561 Olsztynbrak oczekujących · stan na październik 2026
- al. eja Wincentego Witosa 26, 45-401 Opolebrak oczekujących · stan na wrzesień 2026
- ul. Szpitalna 11, 41-940 Piekary Śląskiebrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. Przybyszewskiego 49, 60-355 Poznań-Grunwaldbrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. Lwowska 60, 35-301 Rzeszówbrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. Unii Lubelskiej 1, 71-252 Szczecin
- ul. św. Józefa 53-59, 87-100 Toruńbrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. Marcina Kasprzaka 17 a, 01-211 Warszawabrak oczekujących · stan na październik 2026
- al. Eja Dzieci Polskich 20, 04-730 Warszawabrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. Kondratowicza 8, 03-242 Warszawa1 osoba oczekuje w 1 z 2 miejsc · stan na październik 2026
- Szpital bielański SPZOZ przychodnia przyszpitalna poradnia endokrynologicznaul. Cegłowska 80, 01-809 Warszawa
- Poradnia urologicznaul. Williama Heerleina Lindleya 4, 02-005 Warszawa
- ul. Szaserów 128, 04-141 Warszawabrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. Borowska 213, 50-556 Wrocławbrak oczekujących · stan na wrzesień 2026
- ul. 3 Maja 13-15, 41-800 Zabrzebrak oczekujących · stan na październik 2026
Kolejki: Narodowy Fundusz Zdrowia, Terminy leczenia (api.nfz.gov.pl); liczby podaje świadczeniodawca, miesiąc aktualizacji przy każdej pozycji. Na liście podajemy kolejkę dla przypadków stabilnych; przypadki pilne są na stronie ośrodka. Liczba oczekujących nie przesądza o terminie przyjęcia – o kwalifikacji i terminie decyduje ośrodek.
Leki w programie
Dla pacjenta w programie są bezpłatne. Który lek zastosować, decyduje lekarz.
„Streszczenie EMA” to opis leku dla pacjentów po polsku od Europejskiej Agencji Leków (PDF). Obejmuje wszystkie wskazania z rejestracji w UE – zakres w programie może być węższy.
| Substancja czynna | Leki (nazwy handlowe) |
|---|---|
| Somatropina | Genotropin 12, Genotropin 5, Omnitrope (streszczenie EMA) |
Najczęstsze pytania o program B.111
Kto może być leczony w programie lekowym B.111?
Program B.111 jest przeznaczony dla osób z rozpoznaniem: niedoczynność przysadki (E23.0), które spełniają kryteria kwalifikacji z obwieszczenia Ministra Zdrowia. O kwalifikacji decyduje lekarz w ośrodku realizującym program.
Jakie leki są refundowane w programie B.111?
W programie B.111 stosuje się: somatropina. Dla pacjenta leki są bezpłatne, a o wyborze leku decyduje lekarz.
Gdzie jest realizowany program B.111?
Program B.111 realizuje 33 ośrodki w 15 województwach, m.in. w miejscowościach: Warszawa, Lublin, Bydgoszcz, Białystok, Katowice, Kielce. Lista ośrodków z adresami jest na tej stronie (według danych NFZ). Przez programylekowe.pl możesz się bezpłatnie zgłosić do programu.
Ile kosztuje leczenie w programie B.111?
Leczenie i leki w programie lekowym są dla pacjenta bezpłatne – finansuje je NFZ.
Od kiedy obowiązuje ta wersja programu B.111?
Treść programu na tej stronie pochodzi z obwieszczenia Ministra Zdrowia z 17.06.2026 i nie zmieniła się w kolejnych obwieszczeniach – jest aktualna w wykazie obowiązującym od 1 października 2026. Ministerstwo Zdrowia aktualizuje wykaz programów lekowych kilka razy w roku – stronę aktualizujemy po każdym nowym obwieszczeniu.
Pełna treść programu
Oficjalny tekst z obwieszczenia Ministra Zdrowia z 17.06.2026 (źródło). Numery punktów jak w dokumencie.
Kryteria kwalifikacjiKto może być leczony w programie – spełnienie kryteriów ocenia lekarz w ośrodku.
1)objawy niedoboru hormonu wzrostu (GH);
2)stężenie IGF-1 poniżej zakresu wartości prawidłowych lub w dolnym przedziale zakresu referencyjnego;
3)potwierdzenie ciężkiego niedoboru GH (GHD) na podstawie:
a)u osób dorosłych i u młodzieży po zakończonym procesie wzrastania (wiek kostny starszy niż 14 lat u dziewcząt i 16 lat u chłopców), zarówno nieleczonych w dzieciństwie z powodu GHD (adult-onset GHD – AO-GHD), jak i leczonych w dzieciństwie z powodu GHD (childhood-onset GHD – CO-GHD) – obniżone wydzielanie GH (poniżej 3 ng/ml) w dwóch różnych testach stymulacyjnych w przypadku izolowanego GHD lub w jednym teście stymulacyjnym w przypadku wielohormonalnej niedoczynności przysadki (testy muszą być wykonane po wcześniejszym właściwym wyrównaniu niedoboru co najmniej kortyzolu i L-tyroksyny),
b)w przypadku występowania wielohormonalnej niedoczynności przysadki w zakresie wszystkich osi (z wyjątkiem prolaktyny) i potwierdzenia przyczyny organicznej i/lub genetycznej tego stanu, możliwe jest odstąpienie od wykonania testów stymulacyjnych i kwalifikacja do leczenia rhGH po potwierdzeniu obniżonego stężenia IGF-1;
4)brak przeciwwskazań do terapii GH stwierdzonych na podstawie wyników badań ogólnych lub obrazowych (w szczególności badania MR okolicy podwzgórzowo-przysadkowej lub badania TK z kontrastem) w celu wykluczenia czynnego procesu nowotworowego.
Kryteria kwalifikacji muszą być spełnione łącznie.
Jakie leczenie obejmuje programWstęp programu z obwieszczenia.
Do programu kwalifikuje Zespół Koordynacyjny ds. Stosowania Hormonu Wzrostu u Pacjentów Dorosłych oraz u Młodzieży po Zakończeniu Procesu Wzrastania powoływany przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia.
Kryteria wyłączeniaKiedy leczenie w programie się kończy (np. brak skuteczności, przeciwwskazania).
1)ujawnienie lub wznowa czynnego procesu nowotworowego;
2)ciężkie stany zagrażające życiu;
3)cukrzyca nie dająca się wyrównać w warunkach leczenia rhGH;
4)utrzymujące się podwyższone stężenie IGF-1, pomimo zmniejszenia dawki leku do minimalnej (0,1 mg/dziennie);
5)wystąpienie nowych lub brak poprawy istniejących zaburzeń metabolicznych i pogorszenie jakości życia;
6)brak zgody świadczeniobiorcy na kontynuację leczenia lub brak współpracy świadczeniobiorcy.
Określenie czasu leczenia w programieJak długo trwa leczenie i kiedy lekarz ocenia jego skuteczność.
Leczenie trwa do czasu podjęcia przez lekarza prowadzącego lub Zespół Koordynacyjny programu B.111 decyzji o wyłączeniu świadczeniobiorcy z programu, zgodnie z kryteriami wyłączenia.
DawkowanieJak podaje się leki i kiedy lekarz może zmienić dawkę.
Somatotropina podawana codziennie wieczorem w postaci iniekcji podskórnych w dawce 0,1-1,0 mg.
Badania i monitorowanie leczeniaJakie badania wykonuje się przy kwalifikacji i w trakcie leczenia.
Badania przy kwalifikacji do leczenia
1)ocena wzrostu, masy ciała i obwodu talii (wskaźnik BMI i WHR), zalecane: ocena składu ciała metodą bioimpedancji;
2)pomiar ciśnienia tętniczego krwi;
3)morfologia krwi z rozmazem;
4)ocena stężenia 25OHD oraz jonogramu surowicy krwi (co najmniej stężenie Na, K i Ca);
5)ocena stężenia IGF-1;
6)ocena gospodarki węglowodanowej: oznaczenie stężenia glukozy na czczo i odsetka hemoglobiny glikowanej (HbA1c) lub wykonanie testu doustnego obciążenia glukozą - z oceną glikemii i insulinemii;
7)ocena gospodarki lipidowej: ocena stężenia triglicerydów, całkowitego cholesterolu, frakcji HDL cholesterolu i LDL cholesterolu;
8)ocena jakości życia poprzez użycie odpowiedniego kwestionariusza quality of life (QoL) [Endokrynol. Pol. 2008;59(5):374-384];
9)oznaczenie stężenia TSH i FT4;
10)u osób nieprzyjmujących substytucji hormonalnej osi kortykotropowej - pomiar stężenia kortyzolu w godzinach porannych, a w przypadku obniżonego wyniku - oznaczenie stężenia kortyzolu w teście stymulacyjnym po podaniu syntetycznego ACTH lub glukagonu. W przypadku osób przyjmujących substytucję hormonalną (prep. hydrocortisonum) - oznaczenie stężenia kortyzolu po 2 godzinach od przyjęcia porannej dawki leku;
11)u osób stosujących substytucję w zakresie hormonów płciowych oznaczenie poziomu estrogenów u kobiet;
12)jeden lub dwa testy stymulujące sekrecję GH, zgodnie z kryteriami kwalifikacji do programu; podstawowym testem powinien być test stymulacyjny z zastosowaniem insuliny podanej dożylnie, w przypadku przeciwwskazań do w/w testu lub konieczności wykonania dwóch testów należy wykonać test z glukagonem, L-DOPA lub z argininą;
13)obrazowanie okolicy podwzgórzowo-przysadkowej (badanie MR lub TK z kontrastem);
14)badanie USG jamy brzusznej;
15)wykonanie EKG, ewentualnie badanie USG serca;
16)badanie dna oka;
17)badanie gęstości mineralnej kości metodą DXA [odcinek lędźwiowy kręgosłupa oraz densytometria całego ciała (total body) z oceną składu ciała];
18)u pacjentów < 18 rż. - ocena wieku kostnego na podstawie badania radiologicznego kośćca nadgarstka i ręki niedominującej.
19)inne badania i konsultacje w zależności od potrzeb.
Monitorowanie leczenia
1)po 4-6 tygodniach od rozpoczęcia terapii:
a)pomiar stężenia IGF-1 w celu ustalenia dawki optymalnej (dalsze monitorowanie co 6 tygodni w przypadku zmiany dawki);
2)co 6 miesięcy:
a)ocena wzrostu, masy ciała i obwodu talii (wskaźnik BMI i WHR), zalecane: ocena składu ciała metodą bioimpedancji,
b)pomiar ciśnienia tętniczego krwi,
c)ocena stężenia 25OHD oraz jonogramu w surowicy krwi (co najmniej stężenie Na, K i Ca),
d)określenie odsetka HbA1c,
e)ocena stężenia IGF-1,
f)oznaczenie stężenia TSH i FT4,
g)ocena stężenia triglicerydów, całkowitego cholesterolu, frakcji HDL cholesterolu i LDL cholesterolu,
h)ocena jakości życia poprzez użycie odpowiedniego kwestionariusza quality of life (QoL),
i)inne badania i konsultacje w zależności od potrzeb;
3)dodatkowo co 2 lata:
a)badanie gęstości mineralnej kości metodą DXA [odcinek lędźwiowy kręgosłupa oraz densytometria całego ciała (total body) z oceną składu ciała].
Monitorowanie programu
1)gromadzenie w dokumentacji medycznej świadczeniobiorcy danych dotyczących monitorowania leczenia i każdorazowe ich przedstawianie na żądanie kontrolerów Narodowego Funduszu Zdrowia;
2)uzupełnienie danych zawartych w rejestrze (SMPT) dostępnym za pomocą aplikacji internetowej udostępnionej przez OW NFZ, z częstotliwością zgodną z opisem programu oraz na zakończenie leczenia;
3)przekazywanie informacji sprawozdawczo-rozliczeniowych do NFZ: informacje przekazuje się do NFZ w formie papierowej lub w formie elektronicznej, zgodnie z wymaganiami opublikowanymi przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
Zgłoś się do programu B.111
Zostaw dane kontaktowe – odpowiemy e-mailem. Udział w programie jest bezpłatny.