O programie
Program dotyczy cystynozy nefropatycznej, rzadkiej choroby, w której cystyna gromadzi się w komórkach, a nerki są uszkodzone (ICD-10: E72.0). Obejmuje leczenie cysteaminą doustną oraz cysteaminą w kroplach do oczu. Kwalifikacji dokonuje Zespół Koordynacyjny ds. Chorób Ultrarzadkich.
Kto może się zakwalifikować:
Krople można stosować razem z leczeniem doustnym. Kryteria dla danej postaci leku muszą być spełnione łącznie.
- do leczenia doustnego: stężenie cystyny w białych krwinkach powyżej 1 nmol/mg białka;
- obecnie lub w przeszłości cechy uszkodzenia nerek (zespół Fanconiego lub białko w moczu);
- do leczenia kroplami do oczu: dodatkowo kryształki cystyny w rogówce, stwierdzone w badaniu okulistycznym;
- do leczenia kroplami: wiek co najmniej 2 lata.
Cysteaminę doustną przyjmuje się cztery razy na dobę, a dawkę zwiększa się stopniowo przez 4–6 tygodni. Krople zakrapla się do każdego oka zwykle 4 razy na dobę. Badania krwi i moczu oraz konsultację nefrologiczną wykonuje się co 90 dni, badanie oczu i stężenie cystyny co 180 dni, a część konsultacji raz w roku. Co 6 miesięcy Zespół Koordynacyjny decyduje o przedłużeniu leczenia.
Leczenie kończy się m.in. przy nadwrażliwości lub nietolerancji cysteaminy, nadwrażliwości na penicylaminę, ciąży, karmieniu piersią, rezygnacji lub znacznym postępie choroby mimo leczenia.
Ostateczną decyzję o kwalifikacji podejmuje lekarz w ośrodku realizującym program na podstawie pełnych kryteriów poniżej.
Gdzie się leczyć
Ośrodki w województwie: lubelskie (2) · małopolskie (1) · mazowieckie (1) · podlaskie (1) · pomorskie (1) · warmińsko-mazurskie (1)
- ul. M.C. Skłodowskiej 24A, 15-276 Białystokbrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. Mariana Smoluchowskiego 17, 80-214 Gdańskbrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. Botaniczna 3, 31-503 Krakówbrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. prof. Antoniego Gębali 6, 20-093 Lublinbrak oczekujących · stan na październik 2026
- ul. dra Kazimierza Jaczewskiego 8, 20-090 Lublinbrak oczekujących · stan na październik 2026
- Oddział kliniczny okulistycznyul. Żołnierska 18, 10-561 Olsztynbrak oczekujących · stan na październik 2026
- Poradnia urologicznaul. Williama Heerleina Lindleya 4, 02-005 Warszawa
Kolejki: Narodowy Fundusz Zdrowia, Terminy leczenia (api.nfz.gov.pl); liczby podaje świadczeniodawca, miesiąc aktualizacji przy każdej pozycji. Na liście podajemy kolejkę dla przypadków stabilnych; przypadki pilne są na stronie ośrodka. Liczba oczekujących nie przesądza o terminie przyjęcia – o kwalifikacji i terminie decyduje ośrodek.
Leki w programie
Dla pacjenta w programie są bezpłatne. Który lek zastosować, decyduje lekarz.
„Streszczenie EMA” to opis leku dla pacjentów po polsku od Europejskiej Agencji Leków (PDF). Obejmuje wszystkie wskazania z rejestracji w UE – zakres w programie może być węższy.
| Substancja czynna | Leki (nazwy handlowe) |
|---|---|
| Cysteamina | Cystagon (streszczenie EMA) |
| Merkaptamina | Cystadrops (streszczenie EMA) |
Najczęstsze pytania o program B.61
Kto może być leczony w programie lekowym B.61?
Program B.61 jest przeznaczony dla osób z rozpoznaniem: zaburzenia transportu aminokwasów (E72.0), które spełniają kryteria kwalifikacji z obwieszczenia Ministra Zdrowia. O kwalifikacji decyduje lekarz w ośrodku realizującym program.
Jakie leki są refundowane w programie B.61?
W programie B.61 stosuje się: cysteamina, merkaptamina. Dla pacjenta leki są bezpłatne, a o wyborze leku decyduje lekarz.
Gdzie jest realizowany program B.61?
Program B.61 realizuje 7 ośrodków w 6 województwach, m.in. w miejscowościach: Lublin, Białystok, Gdańsk, Kraków, Olsztyn, Warszawa. Lista ośrodków z adresami jest na tej stronie (według danych NFZ). Przez programylekowe.pl możesz się bezpłatnie zgłosić do programu.
Ile kosztuje leczenie w programie B.61?
Leczenie i leki w programie lekowym są dla pacjenta bezpłatne – finansuje je NFZ.
Od kiedy obowiązuje ta wersja programu B.61?
Treść programu na tej stronie pochodzi z obwieszczenia Ministra Zdrowia z 17.06.2026 i nie zmieniła się w kolejnych obwieszczeniach – jest aktualna w wykazie obowiązującym od 1 października 2026. Ministerstwo Zdrowia aktualizuje wykaz programów lekowych kilka razy w roku – stronę aktualizujemy po każdym nowym obwieszczeniu.
Pełna treść programu
Oficjalny tekst z obwieszczenia Ministra Zdrowia z 17.06.2026 (źródło). Numery punktów jak w dokumencie.
Kryteria kwalifikacjiKto może być leczony w programie – spełnienie kryteriów ocenia lekarz w ośrodku.
do leczenia systemowego cystynozy nefropatycznej cysteaminą w postaci doustnej
1)stężenie hemicystyny (cystyny) w leukocytach krwi obwodowej > 1 nmol/mg białka komórkowego;
2)aktualnie lub w wywiadzie cechy nefropatii (zespół Fanconiego lub białkomocz).
Kryteria kwalifikacji muszą być spełnione łącznie.
1.2.do leczenia miejscowego cystynozy nefropatycznej z towarzyszącym odkładaniem się kryształków cystyny w rogówce oka cysteaminą w postaci roztworu kropli do oczu
1)aktualnie lub w wywiadzie stężenie hemicystyny (cystyny) w leukocytach krwi obwodowej > 1 nmol/mg białka komórkowego;
2)aktualnie lub w wywiadzie cechy nefropatii (zespół Fanconiego lub białkomocz);
3)zidentyfikowanie kryształków cystyny w badaniu przedniego odcinka oka w lampie szczelinowej lub mikroskopem konfokalnym;
4)wiek ≥2 lat.
Kryteria kwalifikacji muszą być spełnione łącznie.
Leczenie miejscowe cysteaminą w postaci roztworu kropli do oczu może być stosowane jednocześnie z leczeniem systemowym cysteaminą w postaci doustnej.
Ponadto do programu lekowego w zakresie leczenia cysteaminą w postaci roztworu kropli do oczu kwalifikowani są również pacjenci, którzy byli leczeni w ramach innego sposobu finansowania terapii, pod warunkiem, że w chwili rozpoczęcia leczenia spełniali kryteria kwalifikacji do programu lekowego.
Jakie leczenie obejmuje programWstęp programu z obwieszczenia.
Kwalifikacji chorych do terapii dokonuje Zespół Koordynacyjny ds. Chorób Ultrarzadkich powoływany przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Kwalifikacja do programu oraz weryfikacja skuteczności leczenia co 6 miesięcy odbywa się w oparciu o ocenę stanu klinicznego świadczeniobiorcy oraz ocenę efektywności zastosowanej terapii.
Kryteria wyłączeniaKiedy leczenie w programie się kończy (np. brak skuteczności, przeciwwskazania).
1)wystąpienie nadwrażliwości na cysteaminę lub substancje pomocnicze;
2)wystąpienie objawów nietolerancji na cysteaminę, uniemożliwiające dalsze leczenie;
3)nadwrażliwość na penicylaminę;
4)karmienie piersią;
5)ciąża;
6)rezygnacja pacjenta lub jego opiekunów prawnych;
7)znaczna progresja choroby, pojawiająca się pomimo zastosowanego leczenia.
Określenie czasu leczenia w programieJak długo trwa leczenie i kiedy lekarz ocenia jego skuteczność.
Przedłużenie leczenia następuje co 6 miesięcy decyzją Zespołu Koordynacyjnego ds. Chorób Ultrarzadkich, na podstawie nadesłanej karty monitorowania terapii. Leczenie trwa do czasu podjęcia przez Zespół Koordynacyjny ds. Chorób Ultrarzadkich lub lekarza prowadzącego decyzji o wyłączeniu świadczeniobiorcy z programu, zgodnie z kryteriami wyłączenia.
DawkowanieJak podaje się leki i kiedy lekarz może zmienić dawkę.
Zalecana dawka dobowa cysteaminy u dzieci poniżej 12 lat wynosi 1,3 g/m2 powierzchni ciała / dobę. U pacjentów powyżej 12 lat i o masie ciała powyżej 50 kg zalecana dawka dobowa leku wynosi 2 g. Preparat podaje się doustnie, cztery razy na dobę, w równych dawkach podzielonych co 6 h. Dawka początkowa powinna stanowić 1/4 do 1/6 zalecanej dawki i być stopniowo zwiększana przez okres 4-6 tygodni, w celu uniknięcia nietolerancji preparatu. W przypadkach określonych w Charakterystyce Produktu Leczniczego, dopuszcza się zwiększenie w/w dawki leku, ale nie przekraczającej 1,95 g/m2 powierzchni ciała/dobę.
Dawkowanie cysteaminy w postaci roztworu kropli do oczu
Zalecana dawka to jedna kropla zakraplana do każdego oka 4 razy na dobę w godzinach dziennych. Pomiędzy każdym zakraplaniem zaleca się zachować 4 godziny odstępu.
Zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego dawkę można stopniowo zmniejszać (do minimalnej całkowitej dobowej dawki równej 1 kropli zakraplanej do każdego oka) w zależności od wyników badań okulistycznych (np. odkładanie się kryształków cystyny w rogówce, nadwrażliwość na światło).
Badania i monitorowanie leczeniaJakie badania wykonuje się przy kwalifikacji i w trakcie leczenia.
Badania przy kwalifikacji
1)stężenie hemicystyny (cystyny) w leukocytach krwi obwodowej;
2)morfologia krwi z rozmazem;
3)stężenie kreatyniny, glukozy, cholesterolu, sodu, potasu, chloru, wapnia, fosforu, kwasu moczowego, białka całkowitego, albumin, transaminaz (ASPAT, ALAT) w surowicy krwi na czczo;
4)stężenie kreatyniny, wapnia, magnezu, fosforu w porannej porcji moczu (nie dotyczy pacjentów z GFR<60 ml/min/1,73 m2 powierzchni ciała oraz pacjentów po przeszczepie nerki);
5)gazometria krwi żylnej;
6)badanie ogólne moczu;
7)stężenie TSH, fT4;
8)ocena parametrów rozwojowych: wysokość, masa ciała, powierzchnia ciała;
9)USG jamy brzusznej;
10)konsultacja nefrologiczna z oceną eGFR;
11)konsultacja neurologiczna;
12)konsultacja endokrynologiczna;
13)konsultacja pulmonologiczna z badaniem spirometrycznym u pacjentów > 10 r.ż.;
14)konsultacja okulistyczna (badanie przedniego odcinka oka w lampie szczelinowej lub mikroskopem konfokalnym);
Monitorowanie leczenia
2.1.Raz na 90 dni:
1)morfologia krwi z rozmazem;
2)stężenie kreatyniny, glukozy, cholesterolu, sodu, potasu, chloru, wapnia, fosforu w surowicy krwi na czczo;
3)stężenie kreatyniny, wapnia, magnezu, fosforu w porannej porcji moczu (nie dotyczy pacjentów z GFR<60 ml/min/1,73 m2 powierzchni ciała oraz pacjentów po przeszczepie nerki);
4)gazometria krwi żylnej;
5)badanie ogólne moczu;
6)ocena parametrów rozwojowych: wysokość, masa ciała, powierzchnia ciała;
7)konsultacja nefrologiczna z oceną eGFR.
2.2.Raz na 180 dni:
1)stężenie TSH, fT4;
2)konsultacja okulistyczna (badanie przedniego odcinka oka w lampie szczelinowej lub mikroskopem konfokalnym);
3)stężenie hemicystyny (cystyny) w leukocytach krwi obwodowej.
2.3.Raz na 365 dni:
1)USG jamy brzusznej;
2)konsultacja neurologiczna;
3)konsultacja endokrynologiczna;
4)konsultacja psychologiczna;
5)konsultacja gastrologiczna;
6)konsultacja pulmonologiczna z badaniem spirometrycznym u pacjentów > 10 r.ż.
Monitorowanie programu
1)gromadzenie w dokumentacji medycznej pacjenta danych dotyczących monitorowania leczenia i każdorazowe ich przedstawianie na żądanie kontrolerów Narodowego Funduszu Zdrowia;
2)uzupełnienie danych zawartych w elektronicznym systemie monitorowania programów lekowych dostępnym za pomocą aplikacji internetowej udostępnionej przez OW NFZ, z częstotliwością zgodną z opisem programu oraz na zakończenie leczenia;
3)przekazywanie informacji sprawozdawczo-rozliczeniowych do NFZ: informacje przekazuje się do NFZ w formie papierowej lub w formie elektronicznej, zgodnie z wymaganiami opublikowanymi przez NFZ.
Zgłoś się do programu B.61
Zostaw dane kontaktowe – odpowiemy e-mailem. Udział w programie jest bezpłatny.