Nowy program od 1 października 2026
- Nowy program w wykazie.
O programie
Program dotyczy pierwotnego zapalenia dróg żółciowych (PBC) (ICD-10: K74.3) u dorosłych. Finansuje leczenie jednym z dwóch leków: elafibranorem albo seladelparem. U osób, które dobrze znoszą kwas ursodeoksycholowy (UDCA), lek z programu podaje się razem z UDCA. U osób, które go nie tolerują, stosuje się go samodzielnie (w monoterapii). Leczenie rozpoczyna i nadzoruje lekarz doświadczony w leczeniu PBC.
Kto może się zakwalifikować:
- osoby w wieku 18 lat i starsze;
- rozpoznanie PBC na podstawie co najmniej 2 z 3 kryteriów: podwyższona fosfataza alkaliczna (ALP), obecność określonych przeciwciał (AMA albo anty-gp210 lub anty-sp100), cechy uszkodzenia dróg żółciowych w biopsji wątroby;
- przy kwalifikacji: ALP powyżej 1,67 × górnej granicy normy (GGN), bilirubina całkowita nie wyższa niż 2 × GGN, a ALT i AST (enzymy wątrobowe) poniżej 5 × GGN; przy elafibranorze także kinaza kreatynowa (enzym mięśniowy) poniżej 5 × GGN;
- brak skuteczności UDCA po co najmniej 12 miesiącach leczenia albo jego nietolerancja;
- odpowiedni stopień zaburzeń czynności wątroby w klasyfikacji Child-Pugh: klasa A dla seladelparu, klasa A lub B dla elafibranoru;
- u osób w wieku rozrodczym: wykluczenie ciąży i zgoda na skuteczną antykoncepcję w trakcie leczenia i przez co najmniej 3 tygodnie po ostatniej dawce;
- zmiana na drugi lek z programu jest możliwa tylko z powodu nieakceptowalnej toksyczności, a nie z powodu braku skuteczności.
Leczenie trwa do decyzji lekarza o zakończeniu udziału w programie. Badania krwi (m.in. ALP, enzymy wątrobowe, bilirubina, kinaza kreatynowa, czynność nerek) wykonuje się po 3 i 6 miesiącach leczenia, a potem co 6 miesięcy. Skuteczność ocenia się po 6 i 12 miesiącach na podstawie obniżenia ALP i bilirubiny. Osoby bez korzyści po 6 miesiącach leczenia są wyłączane z programu.
Leczenie kończy się m.in. przy braku skuteczności, pogorszeniu czynności wątroby do klasy C wg Child-Pugh, nadwrażliwości, nieakceptowalnej toksyczności, ciąży lub karmieniu piersią oraz braku współpracy pacjenta. Przy seladelparze powodem zakończenia może być także całkowita niedrożność dróg żółciowych, niewydolność nerek wymagająca dializ albo narastanie wyników prób wątrobowych lub objawy niewydolności wątroby (np. wodobrzusze, czyli gromadzenie się płynu w jamie brzusznej).
Ostateczną decyzję o kwalifikacji podejmuje lekarz w ośrodku realizującym program na podstawie pełnych kryteriów poniżej.
Gdzie się leczyć
NFZ nie opublikował jeszcze ośrodków, które mają umowę na ten program (program jest w wykazie od obwieszczenia z 16.09.2026). Lista pojawi się tu automatycznie, gdy będzie w danych NFZ – sprawdzamy je codziennie.
Do tego czasu zapytaj lekarza prowadzącego albo zgłoś się do tego programu.
Leki w programie
Dla pacjenta w programie są bezpłatne. Który lek zastosować, decyduje lekarz.
„Streszczenie EMA” to opis leku dla pacjentów po polsku od Europejskiej Agencji Leków (PDF). Obejmuje wszystkie wskazania z rejestracji w UE – zakres w programie może być węższy.
| Substancja czynna | Leki (nazwy handlowe) |
|---|---|
| Elafibranor | Iqirvo (streszczenie EMA) |
| Seladelpar | Lyvdelzi |
Najczęstsze pytania o program B.183
Kto może być leczony w programie lekowym B.183?
Program B.183 jest przeznaczony dla osób z rozpoznaniem: pierwotna marskość żółciowa (K74.3), które spełniają kryteria kwalifikacji z obwieszczenia Ministra Zdrowia. O kwalifikacji decyduje lekarz w ośrodku realizującym program.
Jakie leki są refundowane w programie B.183?
W programie B.183 stosuje się: elafibranor, seladelpar. Dla pacjenta leki są bezpłatne, a o wyborze leku decyduje lekarz.
Ile kosztuje leczenie w programie B.183?
Leczenie i leki w programie lekowym są dla pacjenta bezpłatne – finansuje je NFZ.
Co się zmieniło w programie B.183 od 1 października 2026?
Nowy program w wykazie. Szczegóły zmian, punkt po punkcie, są na stronie zmian programu.
Od kiedy obowiązuje ta wersja programu B.183?
Treść programu na tej stronie pochodzi z obwieszczenia Ministra Zdrowia z 16.09.2026 (wykaz obowiązujący od 1 października 2026). Ministerstwo Zdrowia aktualizuje wykaz programów lekowych kilka razy w roku – stronę aktualizujemy po każdym nowym obwieszczeniu.
Pełna treść programu
Oficjalny tekst z obwieszczenia Ministra Zdrowia z 16.09.2026 (źródło). Numery punktów jak w dokumencie.
Kryteria kwalifikacjiKto może być leczony w programie – spełnienie kryteriów ocenia lekarz w ośrodku.
1.Kryteria kwalifikacji:
1)wiek 18 lat i powyżej;
2)rozpoznanie PBC na podstawie obecności co najmniej 2. spośród 3. wymienionych kryteriów diagnostycznych:
a)podwyższona aktywność fosfatazy alkalicznej (ALP > 1 x górna granica normy (GGN);
b)obecność przeciwciał przeciwmitochondrialnych (AMA) lub, w przypadku niewykrywalnych AMA, przeciwciała anty-gp210 lub anty-sp100;
c)cechy uszkodzenia dróg żółciowych w obrazie histopatologicznym wątroby (biopsja);
3)bilirubina całkowita ≤2 × GGN oraz ALP>1,67 x GGN przy kwalifikacji do leczenia;
4)ALT i AST < 5 x GGN przy kwalifikacji do leczenia;
5)kinaza kreatynowa < 5 x GGN przy kwalifikacji do leczenia - dotyczy leczenia elafibranorem;
6)udokumentowany brak skuteczności kwasu ursodeoksycholowego (UDCA) po minimum dwunastu miesiącach leczenia lub jego nietolerancja;
Brak skuteczności UDCA: utrzymywanie się kryterium kwalifikacyjnego po co najmniej 12 miesiącach leczenia UDCA w dawce 13–15 mg/kg mc./dobę, przy udokumentowanej adherencji;
Nietolerancja UDCA: udokumentowane działania niepożądane, przeciwwskazanie lub niemożność kontynuowania leczenia mimo właściwego postępowania; w takim przypadku wymaganie 12-miesięcznego okresu leczenia nie ma zastosowania;
7)stopień zaburzeń czynności wątroby odpowiedni dla leku: klasa A wg klasyfikacji Child-Pugh - dotyczy leczenia seladelparem, klasa A lub B wg klasyfikacji Child-Pugh - dotyczy leczenia elafibranorem;
8)wykluczenie ciąży przed rozpoczęciem leczenia oraz zgoda pacjenta na stosowanie skutecznej antykoncepcji podczas leczenia i przez co najmniej 3 tygodnie po przyjęciu ostatniej dawki - dotyczy pacjentów w wieku prokreacyjnym;
9)brak przeciwwskazań do stosowania leku zgodnie z aktualną ChPL.
Powyższe kryteria kwalifikacji muszą być spełnione łącznie.
W ramach niniejszego programu lekowego istnieje możliwość zastosowania u danego pacjenta jednego z dwóch leków: elafibranoru albo seladelparu. W przypadku stwierdzenia nieakceptowalnej toksyczności substancji czynnej wymienionej w programie i zastosowanej zgodnie z jego treścią, która skutkuje koniecznością zakończenia leczenia, możliwa jest w uzasadnionych przypadkach zmiana terapii na inną substancję czynną wymienioną w programie. Brak skuteczności terapii w trakcie pierwotnie wdrożonego leczenia uniemożliwia taką procedurę.
Ponadto do programu lekowego kwalifikowani są również pacjenci wymagający kontynuacji leczenia, którzy byli leczeni w ramach innego sposobu finansowania terapii, za wyjątkiem trwających badań klinicznych tego leku, pod warunkiem, że w chwili rozpoczęcia leczenia spełniali kryteria kwalifikacji do programu lekowego.
Jakie leczenie obejmuje programWstęp programu z obwieszczenia.
W programie finansuje się leczenie następującymi substancjami:
1)elafibranor,
2)seladelpar,
zgodnie ze wskazanymi w opisie programu warunkami i kryteriami.
Kryteria wyłączeniaKiedy leczenie w programie się kończy (np. brak skuteczności, przeciwwskazania).
1)brak skuteczności leczenia stwierdzony na podstawie oceny głównych wskaźników efektywności terapii i oczekiwanych korzyści zgodnie z treścią pkt. 3. Ocena skuteczności leczenia;
2)progresja do klasy C wg klasyfikacji Child-Pugh;
3)nowe lub narastające zwiększenie aktywności ALT lub AST lub stężenia bilirubiny całkowitej lub kliniczne objawy dekompensacji (np. wodobrzusze, encefalopatia wątrobowa lub krwawienie z żylaków) - rozważyć czasowe wstrzymanie leczenia, a przy nawrocie nieprawidłowości po wznowieniu - całkowite zaprzestanie terapii – dotyczy leczenia seladelparem;
4)całkowita niedrożność dróg żółciowych – dotyczy leczenia seladelparem;
5)schyłkowa niewydolność nerek wymagająca dializoterapii – dotyczy leczenia seladelparem;
6)wystąpienie objawów nadwrażliwości na którąkolwiek substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą;
7)wystąpienie nieakceptowalnej lub zagrażającej życiu toksyczności, pomimo zastosowania adekwatnego postępowania;
8)wystąpienie chorób lub stanów, które w opinii lekarza prowadzącego uniemożliwiają dalsze prowadzenie leczenia;
9)okres ciąży lub karmienia piersią;
10)brak współpracy lub nieprzestrzeganie zaleceń lekarskich, w tym zwłaszcza dotyczących okresowych badań kontrolnych oceniających skuteczność i bezpieczeństwo leczenia ze strony świadczeniobiorcy lub jego prawnych opiekunów;
11)pacjent, u którego zaprzestano podawania substancji czynnej wymienionej w programie i zastosowanej zgodnie z jego treścią z powodu nieskuteczności lub braku odpowiedzi na leczenie nie powinien być ponownie włączany do terapii tą samą substancją czynną.
Określenie czasu leczenia w programieJak długo trwa leczenie i kiedy lekarz ocenia jego skuteczność.
Leczenie trwa do czasu podjęcia przez lekarza prowadzącego decyzji o wyłączeniu Świadczeniobiorcy z programu.
Pacjenci, którzy nie wykazują korzyści klinicznych po 6 miesiącach ciągłego leczenia w programie, zgodnie z pkt. 3 Ocena skuteczności leczenia, zostają z niego wyłączeni.
DawkowanieJak podaje się leki i kiedy lekarz może zmienić dawkę.
Dawkowanie leków w programie i ewentualna modyfikacja leczenia – zgodnie z ChPL odpowiedniego leku aktualną na dzień wydania decyzji.
U pacjentów z niewystarczającą odpowiedzią na UDCA, którzy tolerują UDCA, elafibranor lub seladelpar stosuje się w skojarzeniu z UDCA. U pacjentów, którzy nie tolerują UDCA, elafibranor lub seladelpar stosuje się w monoterapii.
Leczenie powinien rozpoczynać i nadzorować lekarz mający doświadczenie w leczeniu PBC.
Badania i monitorowanie leczeniaJakie badania wykonuje się przy kwalifikacji i w trakcie leczenia.
Badania przy kwalifikacji
1)morfologia krwi;
2)fosfataza alkaliczna (ALP);
3)gamma-glutamylotransferaza (GGTP);
4)aminotransferaza alaninowa (ALT);
5)aminotransferaza asparaginianowa (AST);
6)bilirubina całkowita;
7)międzynarodowy współczynnik znormalizowany (INR);
8)albumina;
9)kreatynina;
10)przesączanie kłębuszkowe (eGFR);
11)kinaza kreatynowa (CPK);
12)alfa-fetoproteina (AFP);
13)test ciążowy (u kobiet w wieku rozrodczym);
14)USG jamy brzusznej; w przypadku podejrzenia niedrożności dróg żółciowych należy przeprowadzić dalszą diagnostykę obrazową zgodnie ze wskazaniami klinicznymi (w tym MRCP, jeśli jest zasadne);
15)badanie określające stopień zaawansowania włóknienia wątroby z wykorzystaniem: elastografii wątroby wykonanej techniką umożliwiającą pomiar ilościowy w kPa lub wskaźnika APRI lub FIB-4;
16)ocena stopnia zaburzeń czynności wątroby wg klasyfikacji Child-Pugh.
Monitorowanie bezpieczeństwa leczenia
Pierwsze badanie monitorujące należy wykonać po 12 tygodniach (3 miesiącach), od rozpoczęcia leczenia.
Następne badanie kontrolne należy wykonać po 6 miesiącach leczenia i dalej co 6 miesięcy. Badania wykonywane w ramach monitorowania bezpieczeństwa leczenia:
1)morfologia krwi;
2)fosfataza alkaliczna (ALP);
3)gamma-glutamylotransferaza (GGTP);
4)aminotransferaza alaninowa (ALT);
5)aminotransferaza asparaginianowa (AST);
6)bilirubina całkowita;
7)międzynarodowy współczynnik znormalizowany (INR);
8)albumina;
9)kreatynina;
10)przesączanie kłębuszkowego (eGFR);
11)kinaza kreatynowa (CPK);
12)ocena stopnia zaburzeń czynności wątroby wg klasyfikacji Child-Pugh;
13)inne badania w przypadku wskazań klinicznych.
Ocena skuteczności leczenia
Skuteczność leczenia elafibranorem lub seladelparem oceniana jest na podstawie odpowiedzi biochemicznej definiowanej jako spełnienie poniższych warunków:
1)po 6 miesiącach leczenia: ALP <1,67 × GGN lub zmniejszenie ALP o co najmniej 15% względem wartości wyjściowej przy jednoczesnym obniżeniu stężenia bilirubiny całkowitej ≤ 1 x GGN;
2)po 12 miesiącach leczenia: ALP <1,67 × GGN, zmniejszenie ALP o co najmniej 15% względem wartości wyjściowej oraz obniżenie stężenia bilirubiny całkowitej ≤ 1 x GGN.
Powyższe badania wykorzystywane do oceny skuteczności leczenia wykonuje się w 3. i 6. miesiącu od rozpoczęcia terapii, a następnie co 6 miesięcy.
Monitorowanie programu
1)gromadzenie w dokumentacji medycznej pacjenta danych dotyczących monitorowania leczenia i każdorazowe ich przedstawianie na żądanie kontrolerów Narodowego Funduszu Zdrowia;
2)uzupełnienie danych zawartych w elektronicznym systemie monitorowania programów lekowych dostępnym za pomocą aplikacji internetowej udostępnionej przez OW NFZ, z częstotliwością zgodną z opisem programu oraz na zakończenie leczenia, w tym przekazywanie danych dotyczących wskaźników efektywności:
a)zmiany stężenia parametrów laboratoryjnych wyszczególnionych w pkt 2 Monitorowanie bezpieczeństwa leczenia.
3)przekazywanie informacji sprawozdawczo-rozliczeniowych do NFZ: informacje przekazuje się do NFZ w formie papierowej lub w formie elektronicznej, zgodnie z wymaganiami opublikowanymi przez NFZ.
Zgłoś się do programu B.183
Zostaw dane kontaktowe – odpowiemy e-mailem. Udział w programie jest bezpłatny.