Nowy program od 1 października 2026
- Nowy program w wykazie.
O programie
Program dotyczy dorosłych i dzieci leczonych chemioterapią dużymi dawkami metotreksatu (MTX), u których z powodu pogorszenia pracy nerek metotreksat jest zbyt wolno usuwany z organizmu, co grozi jego działaniami toksycznymi (ICD-10: T45.1). Program finansuje leczenie glukarpidazą, gdy standardowe środki ratunkowe nie wystarczyły.
Kto może się zakwalifikować:
Kwalifikacja opiera się na stężeniu MTX 24 godziny od rozpoczęcia wlewu, morfologii krwi oraz badaniu kreatyniny i klirensu kreatyniny (oceny pracy nerek).
- osoby w wieku od 28 dni życia;
- opóźnione usuwanie metotreksatu: stężenie MTX we krwi (w osoczu) wyraźnie wyższe niż przewidywane, mimo standardowego leczenia ratunkowego folinianem wapnia lub kwasem lewofolinowym, intensywnego nawadniania i alkalizacji moczu (zmniejszania jego kwasowości), czasem także z hemodializą, dializą otrzewnową lub hemoperfuzją (oczyszczaniem krwi przez węgiel aktywny);
- zgoda opiekuna prawnego, a u chorych powyżej 16 lat również pacjenta;
- brak przeciwwskazań do leku i odpowiednia wydolność narządów w badaniach laboratoryjnych.
Glukarpidazę podaje się bezzwłocznie, najlepiej w ciągu 60 godzin od rozpoczęcia wlewu MTX; wyjątkowo dopuszcza się późniejsze podanie. Lek podaje się jednorazowo w jednym cyklu MTX, w dawce 50 jednostek na kilogram masy ciała (jest to też dawka maksymalna). W kolejnym cyklu MTX możliwe jest ponowne włączenie do programu. Po podaniu leku stężenie MTX bada się nie rzadziej niż co 12 godzin przez co najmniej 72 godziny albo do spadku do 1 μmol/l lub niżej, wykonuje się też morfologię krwi i badania nerek. Zalecaną metodą pomiaru jest HPLC (wysokosprawna chromatografia cieczowa), bo inne metody mogą zawyżać wynik.
Leczenie kończy się m.in. przy ciężkiej nadwrażliwości na lek lub udokumentowanym braku skuteczności leczenia choroby podstawowej, który w ocenie lekarza może uniemożliwić poprawę stanu zdrowia.
Ostateczną decyzję o kwalifikacji podejmuje lekarz w ośrodku realizującym program na podstawie pełnych kryteriów poniżej.
Gdzie się leczyć
NFZ nie opublikował jeszcze ośrodków, które mają umowę na ten program (program jest w wykazie od obwieszczenia z 16.09.2026). Lista pojawi się tu automatycznie, gdy będzie w danych NFZ – sprawdzamy je codziennie.
Do tego czasu zapytaj lekarza prowadzącego albo zgłoś się do tego programu.
Leki w programie
Dla pacjenta w programie są bezpłatne. Który lek zastosować, decyduje lekarz.
| Substancja czynna | Leki (nazwy handlowe) |
|---|---|
| Glukarpidaza | Voraxaze |
Najczęstsze pytania o program B.181
Kto może być leczony w programie lekowym B.181?
Program B.181 jest przeznaczony dla osób z rozpoznaniem: zatrucie lekami przeciwnowotworowymi i immunosupresyjnymi (T45.1), które spełniają kryteria kwalifikacji z obwieszczenia Ministra Zdrowia. O kwalifikacji decyduje lekarz w ośrodku realizującym program.
Jakie leki są refundowane w programie B.181?
W programie B.181 stosuje się: glukarpidaza. Dla pacjenta leki są bezpłatne, a o wyborze leku decyduje lekarz.
Ile kosztuje leczenie w programie B.181?
Leczenie i leki w programie lekowym są dla pacjenta bezpłatne – finansuje je NFZ.
Co się zmieniło w programie B.181 od 1 października 2026?
Nowy program w wykazie. Szczegóły zmian, punkt po punkcie, są na stronie zmian programu.
Od kiedy obowiązuje ta wersja programu B.181?
Treść programu na tej stronie pochodzi z obwieszczenia Ministra Zdrowia z 16.09.2026 (wykaz obowiązujący od 1 października 2026). Ministerstwo Zdrowia aktualizuje wykaz programów lekowych kilka razy w roku – stronę aktualizujemy po każdym nowym obwieszczeniu.
Pełna treść programu
Oficjalny tekst z obwieszczenia Ministra Zdrowia z 16.09.2026 (źródło). Numery punktów jak w dokumencie.
Kryteria kwalifikacjiKto może być leczony w programie – spełnienie kryteriów ocenia lekarz w ośrodku.
1)wiek 28 dni i powyżej;
2)opóźniona eliminacja metotreksatu, tj. stężenie metotreksatu w osoczu przekraczające 2 odchylenia standardowe (SD) od średniej przewidywanej krzywej wydalania MTX pomimo stosowania terapii o innym mechanizmie działania jaką stanowią standardowa terapia ratunkowa folinianem wapnia lub kwasem lewofolinowym, stosowane samodzielnie lub w połączeniu z metodami mechanicznymi (hemodializa, dializa otrzewnowa, hemoperfuzja z węglem aktywnym), przy jednoczesnym intensywnym nawodnieniu oraz alkalizacji moczu;
3)zgoda opiekuna prawnego na leczenie w programie lekowym, a w przypadku chorych powyżej 16 r.ż. również pacjenta;
4)brak przeciwskazań do stosowania leku zgodnie z aktualną Charakterystyką Produktu Leczniczego (ChPL);
5)adekwatna wydolność narządowa określona na podstawie wyników badań laboratoryjnych umożliwiająca w opinii lekarza prowadzącego bezpieczne rozpoczęcie terapii.
Powyższe kryteria kwalifikacji muszą być spełnione łącznie.
Jakie leczenie obejmuje programWstęp programu z obwieszczenia.
W programie finansuje się leczenie pacjentów otrzymujących chemioterapię dużymi dawkami metotreksatu, u których w następstwie pogorszenia czynności nerek doszło do opóźnionej eliminacji metotreksatu, skutkującej zagrożeniem wystąpienia działań toksycznych metotreksatu, pomimo zastosowania standardowych środków ratunkowych.
W ramach programu lekowego udostępnia się terapię:
1)glukarpidazą
zgodnie ze wskazanymi w opisie programu warunkami i kryteriami.
Kryteria wyłączeniaKiedy leczenie w programie się kończy (np. brak skuteczności, przeciwwskazania).
1)wystąpienie ciężkiej nadwrażliwości na lek lub substancję pomocniczą uniemożliwiające kontynuację leczenia;
2)udokumentowany brak skuteczności leczenia choroby podstawowej, który w ocenie lekarza kwalifikującego do leczenia może uniemożliwić poprawę stanu zdrowia świadczeniobiorcy
Określenie czasu leczenia w programieJak długo trwa leczenie i kiedy lekarz ocenia jego skuteczność.
Po ustaleniu rozpoznania opóźnionej eliminacji metotreksatu (MTX) lub ryzyka toksyczności MTX, glukarpidazę należy podać bezzwłocznie.
U pacjentów z opóźnioną eliminacją MTX optymalny czas podania leku to 60 godzin od rozpoczęcia wlewu wysokich dawek MTX. W wyjątkowych sytuacjach dopuszcza się podanie leku po upływie 60 godzin, jeśli podanie w czasie 60 godzin nie było możliwe z przyczyn klinicznych lub logistycznych.
Leczenie glukarpidazą w ramach programu obejmuje jednokrotne podanie leku podczas jednego cyklu MTX. Możliwe jest ponowne włączenie pacjenta do programu w innym cyklu leczenia MTX.
DawkowanieJak podaje się leki i kiedy lekarz może zmienić dawkę.
Zalecana i jednocześnie maksymalna dawka glukarpidazy wynosi 50 jednostek na kilogram masy ciała.
Sposób podawania, prowadzony zgodnie z aktualną Charakterystyką Produktu Leczniczego (ChPL).
Badania i monitorowanie leczeniaJakie badania wykonuje się przy kwalifikacji i w trakcie leczenia.
Badania przy kwalifikacji
Kwalifikacja do programu realizowana jest w oparciu o wyniki badań diagnostycznych wykonanych w ramach stosowanego protokołu klinicznego leczenia wysokodawkowym MTX, obejmujące:
1)oznaczenie stężenia MTX w osoczu 24 godziny od rozpoczęcia wlewu wysokodawkowego MTX;
2)morfologia krwi;
3)oznaczenie stężenia kreatyniny w surowicy i klirensu kreatyniny.
Monitorowanie bezpieczeństwa leczenia
1)oznaczenie stężenia MTX w osoczu po podaniu glukarpidazy - nie rzadziej niż co 12 godzin przez co najmniej 72 godz. albo do momentu osiągnięcia wartość ≤ 1 μmol/l;
2)morfologia krwi;
3)oznaczenie stężenia kreatyniny w surowicy lub klirensu kreatyniny (wg. Cockcroft–Gault).
Do pomiaru stężenia MTX po podaniu glukarpidazy zaleca się zastosowanie metody wysokosprawnej chromatografii cieczowej (HPLC). W przypadku braku dostępności oznaczeń metodą HPLC w ciągu pierwszych 48 godzin po podaniu glukarpidazy, dawkowanie folinianu wapnia albo kwasu lewofolinowego należy prowadzić w oparciu o stężenie metotreksatu oznaczone przed podaniem glukarpidazy oraz zgodnie z obowiązującym protokołem klinicznym leczenia HDMTX, przy jednoczesnym kontynuowaniu monitorowania stanu klinicznego pacjenta, czynności nerek oraz stężeń metotreksatu. Po upływie 48 godzin od podania glukarpidazy dopuszcza się wykorzystanie wyników oznaczeń metodami immunochemicznymi do monitorowania stężenia metotreksatu.
Ocena skuteczności leczenia
Klinicznie istotna redukcja (CIR) stężenia MTX, definiowana jako zmniejszenie stężenia MTX w osoczu do wartości ≤1 μmol/l, oceniana metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej (HPLC).
W przypadku braku dostępności metody HPLC monitorowanie stężenia MTX może być prowadzone metodami immunologicznymi, jednak wyniki uzyskane w okresie po podaniu glukarpidazy należy interpretować ostrożnie ze względu na możliwość zawyżenia oznaczanego stężenia MTX (krzyżowa reakcja DAMPA w immunologicznych metodach oznaczania MTX).
Monitorowanie programu
1)gromadzenie w dokumentacji medycznej pacjenta danych dotyczących monitorowania leczenia i każdorazowe ich przedstawienie na żądanie kontrolerów Narodowego Funduszu Zdrowia;
2)uzupełnienie danych zawartych w elektronicznym systemie monitorowania programów lekowych dostępnym za pomocą aplikacji internetowej udostępnionej przez OW NFZ, z częstotliwością zgodną z opisem programu oraz na zakończenie leczenia, w tym przekazywanie danych dotyczących wskaźników skuteczności terapii zawartych w pkt. 2. ppkt 1) Monitorowanie bezpieczeństwa leczenia tj. stężenie MTX w osoczu;
3)przekazywanie informacji sprawozdawczo-rozliczeniowej do NFZ: informacje przekazuje się do NFZ w formie papierowej lub w formie elektronicznej, zgodnie z wymaganiami opublikowanymi przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
Zgłoś się do programu B.181
Zostaw dane kontaktowe – odpowiemy e-mailem. Udział w programie jest bezpłatny.